top of page

TFRS 9 Beklenen Kredi Zararında (Şüpheli Alacak Karşılığı) Ne Söylüyor

Güncelleme tarihi: 6 Şub 2019

#TFRS 9, finansal varlıklarda beklenen kredi zararı tutarını muhasebeleştirmemizi istiyor. Bunun için de iki ayrı yaklaşım söz konusu:


1-    Genel Yaklaşım


Genel yaklaşımda, finansal varlıklar 3 aşamaya ayrılmakta ve söz konusu aşamada belirtilen değer düşüklüğünü muhasebeleştirmemiz gerekiyor.

Böylelikle, değer düşüklüğü ya 12 aylık beklenen kredi zararı (BKZ) ya da ömür boyu beklenen kredi zararı olarak ölçülecektir. Birçok uygulamada kafa karışıklığına sebep olacak unsurlar mevcuttur.

Örneğin:

·       Finansal varlığın hangi aşamada olduğunu nasıl belirleyeceğiz?

·       Bazı finansal varlıklardaki kredi riskinin önemli derecede arttığını nasıl belirleyeceğiz?

·       12 aylık BKZ ile Ömür boyu BKZ’nı nasıl hesaplayacağız?

·       BKZ hesaplamalarına dair bilgileri nereden ve nasıl elde edeceğiz ve nasıl güncelleyeceğiz?

Bu sebeple TFRS 9, bazı finansal varlık türleri için alternatif yaklaşım önermektedir:


2-    Basitleştirilmiş Yaklaşım


Basitleştirilmiş yaklaşımda, finansal varlığın hangi aşamada oluğunu belirlemenize gerek yoktur. Çünkü tüm finansal varlıklar için değer düşüklüğü Ömür boyu BKZ’na göre ölçülür.

Elbette basitleştirilmiş yaklaşım sorunu çok basite indirgemiş gözükse de yine bir takım hesaplama yapmaya ve biraz çaba göstermeye gerek vardır.

Bu nokta finansal varlığın türü çok önemlidir.

Basitleştirilmiş yaklaşımı sadece;

·       TFRS 15 kapsamında önemli bir finansman bileşeni içermeyen ticari alacaklara ve

sözleşme varlıklarına ve

·       TMS 17 (TFRS 16) kapsamında kira alacaklarına uygulayabiliriz.


Herhangi bir işletme iki modeli de aynı anda uygulayabilir mi?


Elbette, ancak aynı tür finansal varlıklara uygulayamaz.

Örneğin bir işletmede, ticari alacaklarına genel yaklaşım, yatırım amaçlı gayrimenkulleri üzerinden elde ettiği kira geliri alacaklarına basitleştirilmiş yaklaşım ile değer düşüklüğü hesaplayabilirsiniz.


Basitleştirilmiş yaklaşımı nasıl uygulayacağız?


Yukarıda da belirttiğim üzere, basitleştirilmiş yaklaşımda değer düşüklüğünü Ömür boyu BKZ’na göre ölçeriz.

TFRS 9 birkaç pratik yol gösterici uygulamaya izin verir. Bunlardan bir tanesi de karşılık matrisidir.

Basitçe söylemek gerekirse; bir finansal varlık grubuna dair değer düşüklüğü, sabit karşılık oranları belirlenerek hesaplanabilir. Örneğin ticari alacaklarda;

  • vadesi geçmemiş ise %1,

  • vadesini 1-30 gün geçmiş ise %2,

  • vadesini 31-60 gün geçmiş ise %5,

  • vadesini 61-90 gün geçmiş ise %12 gibi.

 Burada önemli 2 unsur;

  • Finansal Varlık Grubu

  • Sabit Karşılık Oranı (Yüzdesi) dır.

Finansal Varlıkları Nasıl Gruplandırabiliriz?

Basitleştirilmiş yaklaşımda karşılık matrisini kullanırken yine de mümkün olduğunca gereceğe yakın oranlar belirlemeniz gerekmektedir. Bu sebeple herhangi bir sabit karşılık oranını uygulamadan önce finansal varlıklarınızı doğru bir şekilde gruplara ayırmanız gerekmektedir.


Tüm ticari alacaklar aynı özellikleri taşımazlar. Bu sebeple onları aynı kefeye koymamız doğru olmaz.


Peki onları nasıl bölümlendireceğiz?


Nasıl bölümlendireceğimize, alacakların geri ödenmesinin hangi faktörlerden etkilendiğine göre yapabiliriz.


Örneğin perakende müşteriler ile toptan satın alan ticari müşterilerinizin olduğunu düşünelim. Perakende yani şahıs müşteriler, toptan satın alma yapan ticari müşterilerinizden daha az güvenilir ve tahsilat sorunu yaşayabileceğimizi ön görebiliriz.

Böylelikle; bölümlendirmeyi perakende müşteriler ve ticari müşteriler olarak yapabiliriz.

Ya da satışlarınızı farklı coğrafi bölgelere yapıyor olabilirsiniz. Örneğin İstanbul veya Ankara’da ki müşterilerinizden tahsilatları daha kolay yapabiliyorken, Anadolu’da zorlanabiliyor olabilirsiniz. Böylece; İstanbul müşterileri ve Anadolu müşterileri diye bir gruplandırma yapabiliriz.


Demek ki; her işletme kendi koşul ve durumlarına bağlı olarak ticari alacaklarını (veya diğer finansal varlıklarını) nasıl gruplandırıp bölümlere ayıracağını seçmelidir. Bölümlendirme için bazı ip uçları vermek gerekirse;

  • Ürün tipine göre

  • Coğrafi bölgelere göre

  • Para birimine göre

  • Müşteri kredi riskine (değerlendirmesine) göre

  • Bayi türü veya satış kanalına göre gibi…

Buradaki önemli nokta, bir gruptaki müşterilerin aynı veya benzer beklenen kredi zararı modeline sahip olmaları gerektiğidir.


Sabit Karşılık Oranını (Yüzdesini) Nasıl Bulacağız?


Sabit karşılık oranlarını her işletme kendi geçmiş (tarihi) verilerine göre hesaplaması gerekmektedir.

 TFRS 9’a göre sabit karşılık oranları:

  • Geçmiş kredi zararı deneyimlerinden ve

  • İleriye yönelik olarak beklentiler ışığında düzeltmelerden yararlanılarak hesaplanır.

  1. Adım: Geçmiş (Tarihi) Temerrüt Oranları

  2. Adım: İleriye yönelik bilgi

Geçmiş (Tarihi) Temerrüt Oranları


Önce tahsil edemediğiniz geçmiş kredi zararlarınızı analiz etmelisiniz. Peki nasıl?

Uygun bir zaman aralığını ve bu zaman aralığı içerisinde temerrüte düşmüş ticari alacaklarınızı hangi kısmını analiz edeceğinizi iyi belirlemelisiniz.

Uygun dönemi belirlerken dikkatli olmakta fayda var. Belirleyeceğiniz zaman aralığı ne çok kısa ne de çok uzun olmalı. Çünkü seçtiğiniz periyot piyasada yaşanan hızlı dalgalanmalar ve/veya uzun süredir artık piyasada geçerli olmayan şartların etkilerini içerebilir. Size tavsiyem son 2 veya 3 yılı en fazla seçmenizdir. Daha sonra seçmiş olduğunuz dönemde alacakların ödeme sürelerine bakmanız gerekir.

Son olarak belirlemiş olduğunuz zaman aralıklarına göre sabit temerrüt oranlarını hesaplarsınız.


İleriye Yönelik Bilgi


Geçmiş temerrüt oranlarını bulduktan sonra, söz konusu oranları ileri yönelik beklentiler ışığında gerekli düzeltmeler yapmanız gerekmektedir. Peki buna ne gerek var?

Örneğin gelecekteki işsizlik oranları, konut fiyatları, döviz kurları gibi makro ekonomik değişkenler beklenen kredi zararlarını etkileyebilecek çok önemli bilgilerdir. Böylelikle finansal varlıklarınızı ilgilendiren ileriye yönelik ekonomik değişkenler ile geçmiş temerrüt oranlarında düzeltme yapmanız doğru olacaktır.

Örnek verirsek; bir telekomünikasyon şirketini ele alalım:

  1. Perakende yani şahıs müşteriler grubu için gelecekteki işsizlik oranı tahsilat oranını etkileyen önemli bir faktördür. Eğer işsizlik oranı yükselirse, şahıs müşterilerden ticari alacakların kredi kalitesi kötüye gidecektir.

  2. Ticari müşteriler grubu için ise; bazı ülkelerde gayrisafi yurtiçi hasıla ve enflasyon tahsilat oranını etkileyen önemli faktörlerdir.

Peki son ileriye yönelik bilgiyi tarihi bilgilere nasıl dahil edeceğiz?


Eğer işsizlik oranı veya enflasyon oranı gibi makro ekonomik faktörler ile tahsilat oranında ki artış veya azalışlarda doğrusal bir ilişki varsa işimiz çok kolaylaşır.


Bu durumda; temerrüt oranlarınız üzerinde hangi parametrelerin etkili olduğunu gözlemlemeniz ve söz konusu gözleminize göre oranlarda basitçe (aşağıdaki örnekte olduğu gibi) bir düzeltme yapmanız gerekmektedir.

Ancak ilişki doğrusal değil ise; bu gibi durumlarda Monte Carlo simülasyonu veya buna benzer başka yöntemler kullanarak modelleme yapmak (model geliştirmek) gerekebilir.



ÖRNEK BİR UYGULAMA: TFRS 9’a göre Ticari Alacaklarda Değer Düşüklüğü


TANDEM A.Ş. 31.12.2018 tarihi itibariyle ticari alacaklarında değer düşüklüğünü hesaplamak istemektedir. TANDEM A.Ş.’nin tahsil politikası gereğince tüm müşterilerine 30 günlük vade uygulamaktadır.


30 günlük vade sebebiyle önemli olan nokta, ticari alacaklar önemli bir finansman bileşeni içermemesi ve böylelikle ticari alacakların itfa edilmiş maliyet değeri ile hesaplamanız gerekmemesidir.

31.12.2018 tarihi itibariyle yaşlandırma tablosu aşağıdaki gibidir:


Fatura Kesim tarihi itibariyle  Tahsil Edilmemiş Tutar

Vadesi 0-30 gün                                               450.000

31-60 gün                                                                 250.000

61-90 gün                                                                 100.000

90-180 gün                                                                 70.000

180-360 gün                                                               50.000

> 360 gün                                                                   20.000

Toplam                                                                      940.000


TANDEM A.Ş. değer düşüklüğünü hesaplamak için ömür boyu BKZ ile basitleştirmiş yaklaşımı uygulamaya karar vermiştir. Basit olması sebebiyle karşılık matrisini kullanacaktır.

İlk önce tarihi (geçmiş) temerrüt oranlarını hesaplaması gerekmektedir.

Belirlemiş olduğu 01.01.2016-31.12.2017 dönemi verileri üzerinden hesaplama yapacaktır.

Söz konusu dönem boyunca toplam kredili satışları 5 Milyon TL’dir.


1.     Adım: Toplam Kredili Satışlardan Kaynaklı Ticari Alacakları Zaman Aralıklarına Dağıtılması

Ne Zaman Ödenmiş? Ödenen Tutar            Ödene Tutar (Kümülatif)

Vadesi 0-30 gün                2.000.000                           2.000.000

31-60 gün                                        1.500.000                           3.500.000

61-90 gün                                           800.000                           4.300.000

90-180 gün                                        400.000                           4.700.000

180-360 gün                                      200.000                           4.900.000

> 360 gün                                           100.000                           4.900.000


Toplam 5.000.000         (100.000 TL Toplam Şüpheli Alacak)



2.     Adım: Tarihi (Geçmiş) Temerrüt Oranlarını Hesaplama


Ne Zaman Ödenmiş?     Ödenmemiş Tutar     Toplam Şüpheli Alacak  Temerrüt Oranı

Vadesi 0-30 gün                 5.000.000                          100.000                         %2,00

31-60 gün                                3.000.000                          100.000                         %3,33

61-90 gün                                1.500.000                          100.000                         %6,67

90-180 gün                                 700.000                          100.000                         %14,29

180-360 gün                               300.000                          100.000                         %33,33

> 360 gün                                   100.000                          100.000                         %100


3.     Adım: İleriye yönelik bilgiyi tarihi bilgilere nasıl dahil etme


Evet burası biraz işin zor kısmı. Fakat basit bir örnek olsun diye TANDEM A.Ş.’nin kredi zararlarının işsizlik oranları ile doğru orantılı olduğunu varsayalım. Ülkemizde beklenen işsizlik oranı artışının da yüzde 1 tahmin edildiği, söz konusu bu artışın beklenen kredi zararlarında yani şüpheli alacak oluşmasında da yüzde 10’luk bir etki yapacağını öngörelim.

Demek ki mantık olarak yüzde 10’luk etki toplam 100.000 TL’lik kredi zararını 110.000 TL’ye yükseltecek diyebiliriz.

Böylelikle, düzeltilmiş temerrüt oranları hesaplaması aşağıdaki gibi olacaktır:


Ne Zaman Ödenmiş?    Ödenmemiş Tutar     Toplam Şüpheli Alacak   Temerrüt Oranı

Vadesi 0-30 gün                 5.000.000                  110.000                             %2,20

31-60 gün                                  3.000.000                  110.000                             %3,67

61-90 gün                                  1.500.000                  110.000                             %7,33

90-180 gün                                   700.000                  110.000                             %15,71

180-360 gün                                 300.000                  110.000                             %36,67



4.     Adım: Hesaplanmış olan şüpheli alacak oranlarının cari dönem ticari alacaklarına uygulanması

Ne Zaman Ödenecek?          Ödenmemiş Tutar          Temerrüt Oranı               BKZ

Vadesi 0-30 gün                450.000                             %2,20                 9.900

31-60 gün                                      250.000                             %3,67                 9.167

61-90 gün                                      100.000                             %7,33                 7.333

90-180 gün                                    70.000                             %15,71             11.000

180-360 gün                                 50.000                           %36,67             18.333

> 360 gün                                       20.000                             %100                20.000


Toplam 940.000 75.733


31.12.2018 tarihi itibariyle;

  • Toplam Ticari Alacaklar 940.000

  • Şüpheli Ticari Alacaklar (-) (75.733)

Ticari Alacaklar (Net) 864.267 TL olacaktır.


Tekrar görüşmek dileğiyle!...

1.095 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

TFRS 16: KİRALAMALAR - 2. Bölüm (Kiraya Veren açısından)

Kiraya veren şirketler için muhasebeleştirme büyük ölçüde değişmemiş olup faaliyet kiralaması ile finansal kiralama arasındaki fark bundan dolayı farklı sınıflandırma devam etmektedir. Standarda kiray

Comments


bottom of page